post

case ninguén xa

Copio e pego dun artigo de Brétemas de hai anos:

Queda alguén aí? [é] un documental sobre a grave e crecente despoboación no rural do interior de Galicia. A través da vida dunha aldea (Pedroso), na que máis da metade dos seus habitantes supera os cincuenta e cinco anos de idade, plásmase un problema que afecta a todo ese rural do interior galego, un extenso territorio que, se non se pon remedio, en poucos anos será un deserto humano. Para os veciños de Pedroso, a obra máis necesaria é un tanatorio, que os ten ilusionados a todos, a case todos… 

Vin ese documental ao pouco de saír publicado en DVD e volvino ver unhas poucas veces máis desde aquela. Onte acordeime del cando paseaba con meu irmán pola beira do río Tella: aqueles camiños de antes que case non existen, aqueles prados que se fixeron monte, a delicada enxeñería de presas de auga e regos que xa non se anova…

A cousa é que me entrou gaña de compartir ese traballo, así que aí deixo a ligazón a Queda algúen aí? para quen lle interese.

PS/ O meu agradecemento á man amiga e exquisita que no seu momento me achegou o DVD. Vale máis tarde ca nunca, non?

post

o perigo e o que salva

Onde está o perigo tamén medra o que salva
[Friedrich Hölderlin]

A nena non estaba cando empezou a cea. Estaba a mesa pequerrechiña, estaban os pratos, o viño [excelente], o pan… Estaba tamén a noite morna e estaban algunhas estreliñas que vixiaban a eira, pero a nena non.

A nena debeu ir cobrando vida mentres eu me distraía coa maxia da noite e coa comida esencial e saborosa.

A nena vivira naquela casa moitos anos antes e contoume cousas dun tempo no que aínda eu non nacera. Faloume daquel pai que a acariñaba e que lle dicía, coma se a arrolase:

-Voute matar, non teño outro remedio. Dime se prefires que te corte coa machada ou que te esgane.

-Eu non quero que me esganes, papá!!

–Logo téñote que picar coa machada…

-Non, papá, eu non quero que me mates!

-Pero téñovos que matar a ti e á mamá… Non hai escolla, nena.

E a nena foime relatando moitos feitos semellantes, estarrecedores os máis deles, ata chegar á narración da fuxida que lle salvou a vida.

Penso moito naquela noite e naquela nena, sen ser capaz nin sequera de intuír de que estraña enerxía se pode alguén valer para falar desde o amor de cousas tan terribles.

post

a memoria mancada

No tuve amor a las palabras;
si las usé con desnudez, si sufrí en esa busca,
fue por necesidad de no perder la vida,
y envejecer con algo de memoria
y alguna claridad.
[Francisco Brines]

Non lembro ben os detalles, pero creo que a súa historia empezou no bar no que os dous paraban para xantar. Tería que tela a ela diante para que me dixera en que momento comezou a reparar naquel home calado e serio. Seguramente pasou bastante tempo antes de que se decidise a pedirlle permiso para sentar na mesa del. Despois viría, imaxino, unha longa tempada de conversacións, de lazos que se foron estreitando ao compás do café da sobremesa, cómplice unha vez máis.

O seu debeu ser un namoramento deses que van cocendo a lume lento, co mesmo vagar co que o orballo acariña pacientemente a terra ata enchoupala. E a eles xa nunca os ía abandonar aquela lentura, a pesar de ter que vivir a súa relación ás agachadas durante moitos anos de cruel clandestinidade.

Non deixaron de verse cando el enfermou do mal que o ía matar. Seguiron amañándose para estar xuntos cando e como podían, ás agachadas sempre, e ela viviu a lenta agonía do seu namorado coa angustia de saber con toda certeza que ninguén a avisaría cando el morrese.

Á fin, un baleiro no corazón, unha memoria que queima.

[Acordeime desta historia  mentres vía Bicicleta, cullera, poma (Bicicleta, culler, mazá), un excelente documental de Carles Bosch que lle dá protagonismo, precisamente, á loita por manter viva a memoria que se esnaquiza]

post

rizoma

Quen borra do teu corazón
o mar e a terra da Provenza?
Quen borra a lembranza do teu corazón?
Que destino te apartou do
ardente sol natal?
Na dor mesma vive todo
aquelo que te fixo feliz,
e só alí encontrarás a paz.

As palabras que o vello Germont lle dirixe a Alfredo, o seu desconsolado fillo, prenden en min e cobran vida cada vez que as escoito [aria Di Provenza il mar, il suol  – La Traviata, Giuseppe Verdi].

Poderosas as palabras, profundo o seu eco, despréganse coma rizoma pola terra e suben tamén por min, que sempre estou regresando.

[O sábado pola tardiña, Cachóns e a recollida de castañas. O luns, tamén atardecendo, paseo pola ribeira do Ulla. O outono está petando á porta]

Tamén en YouTube [aquí]


post

colmeiro 139

Obra de Manuel Colmeiro

Hai bastantes anos atopei un libro que xa case estaba descatalogado. Non lembro o título, mais si o contido: 139 reproducións da obra do artista silledense Manuel Colmeiro Guimarás. 

Escaneeinas unha a unha na primavera de 2001 e gardeinas nun CD. Hoxe falei daquel libro con Matías da Torre, o Concelleiro de Cultura de Silleda, e lembrei as 139 imaxes. Localiceinas ao chegar á casa e decidín compartilas nun album Picasa ao que podes acceder premendo na imaxe superior. As reproducións ofrécense na calidade orixinal coa que foron escaneadas.

[No 2007 subín ao YouTube un extracto dunha entrevista a Manuel Colmeiro na súa casa de Margaride -Silleda-, que fora emitida por TVE no ano 1999, poucos meses antes do seu falecemento. VER]

post

a lúa é ausencia

entre os pequenos praceres, tamén o de rescatar un libro calquera
abrilo ao chou e ler mentres se vai achegando o sono…
e alá polo medio da noite
despertar co son do teléfono e correr para collelo
número descoñecido, di a pantalla
e colgan
son as catro da mañá e o libro na almofada
unha edición cutre de la destrucción o el amor, de aleixandre
páxina 101:  la luna es una ausencia

La luna es ausencia.
Se espera siempre.
Las hojas son murmullos de la carne.
Se espera todo menos caballos pálidos.

Y, sin embargo, esos cascos de acero
(mientras la luna en las pestañas),
esos cascos de acero sobre el pecho
(mientras la luna o vaga geometría)…

Se espera siempre que al fin el pecho no sea cóncavo.
Y la luna es ausencia,
doloroso vacío de la noche redonda,
que no llega a ser cera, pero que no es mejilla.

Los remotos caballos, el mar remoto, las cadenas golpeando,
esa arena tendida que sufre siempre,
esa playa marchita, donde es de noche
al filo de los ojos amarillos y secos.

Se espera siempre.
Luna, maravilla o ausencia,
celeste pergamino color de manos fuera,
del otro lado donde el vacío es luna.

O poema leva unha dedicatoria a Carolina Coronado, unha poeta do XIX. O Google fai o seu traballo e condúcenos ao seu poema La luna es una ausencia:

Y tú, ¿quién eres de la noche errante
aparición que pasas silenciosa,
cruzando los espacios ondulantes
tras los vapores de la nube acuosa?

Negra la tierra, triste el firmamento,
ciegos mis ojos sin tu luz estaban,
y suspirando entre el oscuro viento
tenebrosos espíritus vagaban.

Yo te aguardaba, y cuando vi tus rojos
perfiles asomar con lenta calma,
como tu rayo descendió a mis ojos,
tierna alegría descendió a mi alma.

¿Y a mis ruegos acudes perezosa
cuando amoroso el corazón te ansía?
Ven a mí, suave luz, nocturna, hermosa
hija del cielo, ven: ¡por qué tardía!

E aínda hai outro poema que tamén se titula La luna es una ausencia, de Gabriel Celaya:

De cuerpos en la nieve;
El mar, la afirmación
De lo total presente.
¡Adiós, pájaros altos,
Instantes que no vuelven!
¡Cuánto amor en la tarde
Que se me va y se pierde!
El mar de puro ser
Se está quedando inerte.
¡Ser mar! ¡Ser sólo mar!
Lo quieto en lo presente.
Y no luna sin sangre,
Blanco abstracto hacia muerte,
Máscara del silencio,
Teoría de nieve.
¡Ser mar! ¡Ser sólo mar!
¡Mar total en presente!

post

precísanse homes

Di Mari de Piloño que non hai homes. Di Enrique, o director do Orfeón de Piloño, que a escaseza de homes obriga a que as mulleres fagan o traballo que lles tocaría a eles. Din os propios homes das agrupacións corais que fan falta máis homes. Precísanse homes. Homes que canten.

[Estamos en Ponte Arcediago, no concello de Santiso, nun encontro de tres corais da zona]

post

expo na casa da santiña

Case sen tempo para levantar a cabeza de follas de cálculo e de mil papelorios que nin o demo sabe de onde saen. Sen tempo para pasear por Cachóns, para ver outonar, para botarlle a man ás mazás.

O domingo fun rescatado por Uxío. Levoume á capela de Santa Eufemia e fíxome un pase privado da exposición que con tanto mimo axudou a preparar.

post

sunshine award [Dores]

Mandáchesme un carameliño envelenado, Dores; un agasalliño en forma de galardón que leva un nome que impacta: Sunshine Award.

Para comezar, o agradecemento por terte lembrado de min, Dores.

E, para seguir, a responsabilidade de designar as doce webs que propoño para o premio. En boa me metiches, Dores!

Escriben por aí que no mundo hai uns 300 millóns de páxinas web. Descartado velas todas, o que me queda é establecer algún criterio, e non necesariamente obxectivo, que oriente a miña escolla. Doulle voltas e máis voltas e máis voltas, e chego á conclusión de que os lugares que vou seleccionar han ter a característica común de ser espazos cos que manteño unha fonda relación emocional, ben sexa froito dunha conexión persoal cos autores/as, cos contidos… ou con todo xunto.

Queda explicitada a miña clave, Dores. Deixo nun segundo plano outras nocións como as de calidade, difusión ou frecuencia coa que as visito.

A lista, sen orde nin prioridade de ningún tipo:

Zeltia, que nunca está de volta de nada.

Harmonía, que me obrigou a manter aberto este chiringuito.

Augasdemarzo, fascinantemente oblicuo.

Sucos, o blog de Dores, ourego romeu menta.

Naturgalicia, quen mo ía dicir…

Mari de Piloño, polo afán de superación, a ansia de vivir e a falta absoluta de vergoña.

O cartafol dos silencios, por ese galo punkie que me mira.

Made in Galiza, hai que velo, hai que lelo.

Alberte Pagán, que me sigue abrindo camiños despois de tantos anos.

Eliseu, tan capaz de falar con erudición do Gran Hermano coma de Schubert.

EtiColmeiro, porque Suso fai que tamén sexa a miña casa.

Alex Ghalpon, porque si!

post

a xerra de charo lópez

-E que tal unhas setas?

-Veña!

E alá imos. O establecemento que prepara a rica cazoliña de setas con raxo está situado nunha galería comercial esnaquizada e lóbrega. Mentres a atravesamos, voulles pasando revista aos escaparates dos negocios que aínda se manteñen en activo. A maioría son bazares e mercerías, que a esta hora da noite xa pecharon. Queda con vida unha tasquiña, pero que ninguén agarde atopar nela moitas trazas do fervedoiro que tan eficazmente suxire Bernardino Graña no primeiro verso d’O gato da tasca mariñeira: Aquí non hai silencio porque hai homes… Nesta tasca das terras do Deza hai homes que beben en silencio, que miran a tele en silencio e que, tamén en silencio, van tirando ao chan as cascas dos cacahuetes.

De pronto, a mirada queda prendida dunha caixa de cartón que se ofrece nun dos bazares. Achégome, miro a foto e confirmo a miña primeira e fugaz impresión: esa muller que anuncia unha xerra depuradora de auga da billa vén sendo, nin máis nin menos, Charo López. E non acaba aí a cousa, pois, non satisfeitos con usar a súa imaxe, os anunciantes aproveitan o tirón da laureada actriz salmantina [isto da wikipedia é un choio]  para poñer na súa boca o lema da campaña publicitaria: El agua tiene un gran papel en mi vida. É unha afirmación tan absurda que me produce desacougo.

Non hai nada de sorprendente no feito de que unha persoa famosa gañe uns euriños a conta dun anuncio. Vémolo a diario, de feito, e é lóxico que a muller rotunda e fermosa que causou estragos coa súa participación en Los Gozos y las Sombras queira pillar o seu anaquiño do pastel tamén agora que, xa bordeando a setentena, as ofertas de traballo flaquean. Entón, se tan normal é isto, por que me desasosega este encontro? Por que lle vou dando voltas mentres conduzo camiño da casa? Por que o traio aquí?

post

lentura

Pedro colle unha variña e escaravella con ela no chan. A terra sae voando coma se fose cinsa.
Pónselle cara de circunstancias.

-Se non vén pronto unha reguiña, seca todo. Mira como agulletou o millo da veiga. Parece que está todo ardido. É unha pena.

-Pois a ver se chove un día enteiro, logo…

-Tal como está a terra, dígoche eu que un día non abonda. Mira para aquí [escaravella outra vez]: non ten lentura ningunha.

[Lentura (*). Outra desas palabras que xa case non escoito. Palabras que xa non se escoitan.]

O domingo pola noite, por fin, a chuvia. O luns pola mañá recibo un correo dunha persoa que manifesta a súa tristeza por culpa do mal tempo. En Cachóns, en cambio, a auga é recibida con alivio.

Pola tarde chove miudiño, como miudiño chove. Collo o paraugas e saio coa cámara. As pingas de auga nas follas, as maceiras vencidas polo peso do froito, os olores da terra húmida, as uvas maduras antes do seu tempo… Comprobo que a auga xa foi entrando na terra. Direille a meu pai que xa empeza a haber lentura.

 

Se pasas por aquí de cando en vez, xa sabes que teño costume de subir os vídeos a Vimeo e a YouTube. Creo que Vimeo dá un chisquiño máis de calidade, pero pode que sexa cuestión de prexuízos pola miña parte. Lembra que podes acelerar a descarga en Vimeo se desactivas a opción HD que hai no reprodutor. Para ver o traballo en YouTube, preme aquí.

(*) Lentura: Humidade que contén a roupa, os froitos ou a terra.

post

ghoma

Doña Marisa e as súas nenas diante da escola feminina de Oza. Os nenos estabamos no edificio de enfrente, con don Salustiano ao mando. Franco inda vivía, por se a alguén lle vale iso de referencia, pero no porte daquel ancián cinéfilo xa non quedaban apenas trazas da imaxe marcial que presidía as nosas aulas. Xa o dixo Jean Cocteau: se un puidese pasar a súa vida permanentemente diante do espello, vería que a morte se aplica día a día ao seu traballo coa constancia das abellas.

Pouco despois do tempo no que foi tomada esta foto houbo un cambio no reparto do alumnado: acabouse a división por sexos e impúxose a clasificación por idades. A min, como era dos pequenos, tocoume ir coa profesora. A escola da fotografía foi a miña durante uns tres anos.

Pouco lembro da mestra. Sei que era noviña e que tiña moita paciencia. Non era doado o seu traballo, desde logo. Lembro tamén que poñía certo empeño en corrixir a nosa gheada: No digáis ghoma; se dice goma.

[Esta foto forma parte dunha recompilación de material gráfico que se está facendo en Oza. Estes días anda meu irmán recollendo sobres con vellas fotografías. Manéxaas coma se fosen tesouros, pois tesouriños son]